‘วีระศักดิ์’ เตือนโลกเผชิญภัยร้อน-ฝุ่นข้ามแดน-ธรรมชาติเสื่อม

‘วีระศักดิ์’ เตือนโลกเผชิญภัยร้อน-ฝุ่นข้ามแดน-ธรรมชาติเสื่อม

ที่มา : https://www.dailynews.co.th/news/6337992/

ปัญหาสิ่งแวดล้อมที่โลกกำลังเผชิญมีความเชื่อมโยงกันหลายด้าน ตั้งแต่กระแสน้ำในมหาสมุทรที่เปลี่ยนแปลง ภัยความร้อนที่กระทบต่อสุขภาพและเศรษฐกิจ ไปจนถึงฝุ่นพิษข้ามแดนและการลดลงของสิ่งมีชีวิต ปัญหาเหล่านี้กำลังส่งผลต่อการใช้ชีวิตของผู้คนมากขึ้น และหลายเรื่องต้องใช้เวลานานกว่าจะฟื้นฟูกลับมาได้

‘วีระศักดิ์ โควสุรัตน์’ กรรมการและเลขาธิการมูลนิธิอาสาเพื่อนพึ่ง (ภาฯ) ยามยาก สภากาชาดไทย อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา และอดีตสมาชิกวุฒิสภา กล่าวบนเวที SX TALK STAGE หัวข้อ ‘จุดเชื่อมต่อ ชุดนโยบาย ความยั่งยืน’ ภายในงาน Sustainability Expo 2026: SX2026 โดยชี้ให้เห็นถึงวิกฤตสิ่งแวดล้อมที่เกี่ยวเนื่องกัน พร้อมเสนอให้เร่งปรับตัวและหันมาให้ความสำคัญกับการฟื้นฟูธรรมชาติ

มหาสมุทรเปลี่ยน ภัยร้อนเพิ่ม

วีระศักดิ์อธิบายว่า มหาสมุทรทำหน้าที่คล้ายเครื่องปรับอากาศธรรมชาติขนาดใหญ่ที่สุดของโลก ช่วยควบคุมอุณหภูมิผ่านกระแสน้ำใต้มหาสมุทรที่ไหลเวียนเป็นวงกว้าง โดยลำเลียงน้ำเย็นจากขั้วโลกเหนือไปยังพื้นที่ต่าง ๆ ทั่วโลก พร้อมนำพาความอุดมสมบูรณ์ไปสู่ระบบนิเวศทางทะเล

อย่างไรก็ตาม ขณะนี้กระแสน้ำดังกล่าวกำลังไหลช้าลง เนื่องจากน้ำแข็งจำนวนมากในกรีนแลนด์ละลายลงสู่มหาสมุทร ทำให้น้ำทะเลบริเวณจุดหมุนเวียนมีความเค็มเจือจางลง เมื่อน้ำมีความเค็มลดลง การจมตัวของน้ำทะเลก็ช้าลงตามไปด้วย ส่งผลให้กระแสน้ำใต้มหาสมุทรหมุนเวียนได้ไม่เต็มที่ ความเย็นจึงกระจายไปยังส่วนต่าง ๆ ได้น้อยลง และเกิดความร้อนสะสมในมหาสมุทรมากขึ้น

ความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวยังเกี่ยวข้องกับการระเหยของน้ำทะเลที่รุนแรงขึ้น และอาจนำไปสู่สภาพอากาศสุดขั้ว เช่น ฝนตกหนัก 300-400 มิลลิเมตรในเวลาอันรวดเร็ว จนประชาชนตั้งตัวไม่ทัน ขณะเดียวกัน ภัยความร้อนกำลังเป็นอีกปัญหาที่ส่งผลต่อชีวิตโดยตรง โดยในปีที่ผ่านมา ยุโรปมีรายงานผู้เสียชีวิตจากคลื่นความร้อนมากกว่า 6,000 คน ส่วนหนึ่งเป็นเพราะอาคารจำนวนมากไม่มีเครื่องปรับอากาศ และมีข้อกำหนดในการขออนุญาตติดตั้งเครื่องปรับอากาศ

สำหรับประเทศไทย ผลการศึกษาของธนาคารโลกร่วมกับกรุงเทพมหานครระบุว่า หากอุณหภูมิเฉลี่ยของกรุงเทพฯ เพิ่มขึ้นเพียง 1 องศาเซลเซียส จะสร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจอย่างมาก ทั้งจากค่าไฟฟ้าที่สูงขึ้นและผลิตภาพแรงงานที่ลดลง โดยเฉพาะคนที่ต้องทำงานกลางแจ้ง กลุ่มไรเดอร์ส่งของ รวมถึงประชาชนที่ไม่มีเครื่องปรับอากาศและต้องพักผ่อนท่ามกลางอากาศร้อนสะสม จนอาจมีปัญหาสุขภาพเรื้อรังจากการนอนหลับไม่เพียงพอ

วีระศักดิ์ยังอธิบายอีกว่า มนุษย์และสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่บนเปลือกโลกที่มีพื้นที่จำกัด โดยมีชั้นบรรยากาศห่อหุ้มหนาเพียง 10-20 กิโลเมตร ขณะที่ก๊าซเรือนกระจกซึ่งเป็นต้นเหตุของปัญหามีอยู่เพียงประมาณ 1% ของบรรยากาศทั้งหมด แม้ประชาคมโลกจะหยุดปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ได้ทั้งหมดในวันนี้ ก๊าซที่ปล่อยออกไปก่อนหน้านี้ก็ยังตกค้างในบรรยากาศต่อไปอีกประมาณ 200 ปี จึงมองว่า การลดการปล่อยก๊าซเพียงอย่างเดียวอาจไม่ทันต่อสถานการณ์ที่เกิดขึ้น โลกจำเป็นต้องเร่งปรับตัว ทั้งการเตรียมรับมือกับอุณหภูมิที่สูงขึ้นและการลดผลกระทบที่เกิดกับประชาชน โดยเฉพาะกลุ่มที่มีความเสี่ยงจากความร้อนมากกว่าคนทั่วไป

ฝุ่นพิษ คนชายแดนรับเคราะห์

สำหรับปัญหามลพิษทางอากาศ นายวีระศักดิ์หยิบยกเรื่องความเหลื่อมล้ำในการรับผลกระทบขึ้นมาอธิบาย โดยระบุว่า แม้คนกรุงเทพฯ จะมีโอกาสส่งเสียงเรียกร้องผ่านสื่อได้มากกว่า แต่ข้อมูลปี 2567 กลับพบว่า จังหวัดเชียงราย น่าน และพะเยา เป็นพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากฝุ่นพิษรุนแรงที่สุด อยู่ในระดับสีม่วงเข้ม ขณะที่ประชาชนตามแนวชายแดนต้องเผชิญปัญหาอย่างหนักและมีช่องทางเรียกร้องความช่วยเหลือน้อยกว่า

“คนกรุงเทพฯ อยู่ใกล้ไมโครโฟน สูดฝุ่นพิษแวบเดียวก็ส่งเสียงดังระดับชาติได้ แต่คนรับศึกหนักที่สุดคือชาวเชียงราย น่าน และพะเยา เพียงแต่พวกเขาอยู่ห่างจากไมโครโฟน จึงไม่รู้จะไปร้องเรียนกับใคร” วีระศักดิ์กล่าว

ในส่วนของการแก้ปัญหาระยะยาว วีระศักดิ์กล่าวถึงการผลักดันพระราชบัญญัติอากาศสะอาดของไทยว่า การมีกฎหมายเป็นจุดเริ่มต้นของการแก้ปัญหา แต่ยังต้องใช้เวลาในการบังคับใช้และขับเคลื่อนมาตรการต่างๆ โดยบทเรียนจากต่างประเทศระบุว่า หลังผ่านกฎหมายแล้วต้องใช้เวลาอีกประมาณ 7 ปี จึงจะเริ่มเห็นความเปลี่ยนแปลงและคุณภาพอากาศที่ดีขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม

ธรรมชาติฟื้นได้ ต้องหยุดทำลาย

นอกจากปัญหาภูมิอากาศและมลพิษแล้ว ความหลากหลายทางชีวภาพก็กำลังเผชิญความเสี่ยงจากการลดจำนวนลงของสิ่งมีชีวิตหลายชนิด นายวีระศักดิ์ยกตัวอย่างแมลงปอ ซึ่งเป็นสัตว์ที่ไม่เคยเป็นพาหะนำโรค และช่วยจับยุงกับแมลงวันกินเป็นอาหาร แต่ปัจจุบันกลับลดจำนวนลงอย่างรวดเร็วจากการใช้สารเคมี

สาเหตุหนึ่งมาจากวงจรชีวิตของแมลงปอที่ต้องอาศัยแหล่งน้ำสะอาด โดยระยะตัวโม่งต้องอยู่ในน้ำนานถึง 2 ปีจึงจะเติบโตเป็นตัวเต็มวัย ขณะที่ยุงใช้เวลาอยู่ในน้ำเพียง 15 วัน ทำให้แมลงปอมีโอกาสได้รับผลกระทบจากสภาพแวดล้อมที่เสื่อมโทรมมากกว่า ส่วนผึ้งก็มีจำนวนลดลงจากมลพิษและควันไอเสีย ซึ่งส่งผลต่อการผสมเกสรพืชผลทางการเกษตรมากกว่า 50% ทั่วโลก และปัจจุบันมนุษย์ยังไม่มีเทคโนโลยีใดที่สามารถทำหน้าที่ทดแทนผึ้งได้

ขณะที่รายงานความเสี่ยงโลกของ World Economic Forum ระบุว่า ความเสี่ยงในระยะ 2 ปีข้างหน้า ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับข้อมูลเท็จและความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ซึ่งมนุษย์ยังสามารถเจรจาหาทางออกได้ แต่เมื่อมองไปในระยะ 10 ปีข้างหน้า ความเสี่ยงทั้งหมดจะกลายเป็นวิกฤตสิ่งแวดล้อมที่มนุษย์ไม่สามารถเจรจาต่อรองได้ วีระศักดิ์จึงเสนอให้เปลี่ยนแนวคิดจากการลดผลกระทบมาเป็นการฟื้นฟูธรรมชาติ (Regenerative) โดยทุกกิจกรรมที่มนุษย์ทำควรสร้างผลดีให้แก่สิ่งแวดล้อม สังคม และเศรษฐกิจไปพร้อมกัน

ขณะเดียวกัน การฟื้นฟูพื้นที่คาร์บอนสีน้ำเงินและระบบนิเวศในมหาสมุทรก็เป็นอีกเรื่องที่ต้องให้ความสนใจ เนื่องจากแพลงก์ตอนพืชที่ลอยอยู่บริเวณผิวน้ำทะเลทำหน้าที่ผลิตออกซิเจนและดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ให้แก่โลก โดยแพลงก์ตอนพืชต้องอาศัยธาตุอาหารจากธรรมชาติ โดยเฉพาะมูลวาฬที่ว่ายข้ามมหาสมุทรเป็นระยะทางหลายพันไมล์ และถ่ายมูลลงสู่ทะเลเพื่อเป็นอาหารให้แพลงก์ตอนพืชมาเป็นเวลาหลายล้านปี

“ในวันนี้การลดใช้พลาสติกหรือการเก็บขยะอาจไม่เพียงพอต่อการแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมอีกต่อไป ทุกภาคส่วนต้องหันมาใช้แนวคิดการฟื้นฟู โดยทุกครั้งที่เข้าไปทำกิจกรรมในพื้นที่ใด ควรทำให้พื้นที่นั้นมีสภาพดีขึ้นเมื่อออกมา ทั้งในด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และเศรษฐกิจ หากสามารถเปลี่ยนความรู้ทางวิทยาศาสตร์ให้กลายเป็นความตั้งใจร่วมกันได้ การดูแลสิ่งแวดล้อมก็จะเกิดขึ้นทั้งในระดับนโยบาย การตัดสินใจทางธุรกิจ การลงทุน และการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน เพื่อรักษาโลกให้คนรุ่นต่อไป” วีระศักดิ์กล่าวทิ้งท้าย...