กู้ชีพกฎหมายอากาศสะอาด เดิมพัน ‘สิทธิในการหายใจ’ ของคนเมือง

กู้ชีพกฎหมายอากาศสะอาด เดิมพัน ‘สิทธิในการหายใจ’ ของคนเมือง - The Story Thailand

ที่มา https://share.google/bcIuEreJFWJTZiKm9

ท่ามกลางวิกฤตการณ์มลพิษทางอากาศที่ฝังรากลึกจนกลายเป็น “ความเคยชิน” ที่น่ากลัว วันคุ้มครองโลก (Earth Day) ปีนี้ถูกยกระดับให้เป็นมากกว่าแค่การรณรงค์สิ่งแวดล้อม แต่คือหมุดหมายสำคัญของการประกาศทวงคืน “สิทธิในการหายใจ” ให้เป็นสิทธิขั้นพื้นฐานที่คนเมืองพึงได้รับอย่างเท่าเทียม

‘เด็กที่ต้องอุ้มกลับขึ้นเตียงผ่าตัด’

ความหวังสูงสุดในการจัดการวิกฤตฝุ่นอยู่ที่ ร่าง พ.ร.บ. อากาศสะอาด ซึ่ง วีระศักดิ์ โควสุรัตน์ ประธานสภาลมหายใจกรุงเทพฯ เปรียบเปรยสถานการณ์ของร่าง พ.ร.บ.ฯ ดังกล่าวว่า เป็นเหมือน “เด็กที่ตกจากเตียงผ่าตัด” หากรัฐบาลไม่รีบนำกลับมาพิจารณาภายในวันที่ 12 พฤษภาคมนี้ โอกาสในการมีกฎหมายที่จัดการปัญหาเชิงระบบอาจสูญหายไป การจัดการฝุ่น PM 2.5 ไม่ใช่แค่การรณรงค์ใส่หน้ากาก หรือการไล่ตรวจควันดำเป็นครั้งคราว แต่ต้องอาศัยกลไกทางกฎหมายที่ให้อำนาจท้องถิ่นจัดการปัญหาที่ต้นทางได้จริง

กฎหมายฉบับนี้ถือเป็นกฎหมายฉบับแรกที่พูดถึง “สิทธิในการมีอากาศสะอาดหายใจ” ของคนไทย

ร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาด ผ่านความเห็นชอบจากสภาผู้แทนราษฎรและผ่านวาระ 1 ของวุฒิสภาแล้วเมื่อช่วงปลายปี 2568 ในระหว่างการพิจารณาของวุฒิสภา มีการประกาศยุบสภาทำให้ร่างฯ ตกไป หากคณะรัฐมนตรี (ครม.) หยิบยกขึ้นมาและผ่านที่ประชุมครม.ในสัปดาห์หน้า เมื่อนำกลับมาสภา ทางวุฒิสภาสามารถพิจารณาต่อมาตราที่ค้างอยู่ได้ทันที

“เรากำลังเข้าสู่สภาวะพิเศษของโลก กฎหมายนี้อาจไม่ทำให้ท้องฟ้าใสขึ้นทันที แต่มันคือการรักษา ‘ศรัทธา’ และความร่วมมือของประชาชน” คุณวีระศักดิ์กล่าวบนเวทีเสวนาในงาน “เมืองต้นแบบเพื่ออากาศสะอาด” เนื่องในวัน Earth Day 2026 ที่จัดโดยกลุ่มบริษัทสยามพิวรรธน์

ด้าน พรพรหม ณ.ส. วิกิตเศรษฐ์ ที่ปรึกษาผู้ว่าฯ กทม. อธิบายว่า พ.ร.บ. นี้จะมอบอำนาจให้ท้องถิ่นจัดการมลพิษได้จริง จากเดิมที่ กทม. ไม่มีอำนาจตรวจรถบรรทุก 6 ล้อ หรือตรวจโรงงานอุตสาหกรรมโดยตรง พร้อมทั้งนำหลักการ “ผู้ก่อมลพิษจ่าย” (Polluter Pays Principle) มาใช้เพื่อสร้างกองทุนสนับสนุนการฟื้นฟูอากาศ

ถอดรหัส ‘นักสืบฝุ่น’ รู้จักศัตรูให้ถึง DNA
กู้ชีพกฎหมายอากาศสะอาด เดิมพัน ‘สิทธิในการหายใจ’ ของคนเมือง
การแก้ปัญหาฝุ่นในกรุงเทพฯ กำลังเปลี่ยนผ่านจากการเดาสุ่มไปสู่การใช้ข้อมูลเชิงวิทยาศาสตร์ คุณวีระศักดิ์ได้หยิบยกบทเรียนจากสภาลมหายใจลอนดอนที่ก่อตั้งมากว่า 60 ปี เพื่อชี้ให้เห็นว่ามลพิษทางอากาศมีความสัมพันธ์โดยตรงกับภูมิศาสตร์และทิศทางลม ในกรุงเทพฯ มีโครงการ “นักสืบฝุ่น” เข้ามาทำหน้าที่ผ่าตัดดูองค์ประกอบของฝุ่นหรือ “DNA ของฝุ่น” เพื่อสืบหาต้นตอที่แท้จริง

ข้อมูลจากการวิเคราะห์พบว่ามลพิษในกรุงเทพฯ มีความซับซ้อนตามฤดูกาล ในเดือนมกราคม ฝุ่นส่วนใหญ่พัดมาจากทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ทั้งจากการเผาในภาคอีสานและประเทศเพื่อนบ้าน ต่อมาในเดือนกุมภาพันธ์ ลมจากอ่าวไทยจะช่วยดันฝุ่นขึ้นไปทางเหนือ แต่ที่น่ากังวลที่สุดคือเดือนมีนาคม เมื่อลมพัดจากทิศตะวันตกเฉียงใต้ นำพามลพิษจากโรงงานในสมุทรสาครและการเผาในพื้นที่ภาคตะวันตกผ่านเข้าสู่ใจกลางเมือง การเข้าใจ “Airshed” หรือพื้นที่จัดการอากาศร่วมกันเช่นนี้ ทำให้หน่วยงานรัฐสามารถวางมาตรการที่ตรงจุด เช่น การตรวจวัดค่าโพแทสเซียมที่บ่งบอกถึงการเผาชีวมวล หรือค่าน็อกซ์ ที่มาจากการเผาไหม้ของเครื่องยนต์

นวัตกรรมอาคาร เมื่อ ‘อากาศสะอาด’ คือสินค้าส่งออกของตึก
ในขณะที่กฎหมายกำลังเดินทางผ่านความท้าทาย ภาคเอกชนนำโดย กลุ่มบริษัทสยามพิวรรธน์ พยายามทำให้เห็นว่าการออกแบบเชิงรุกสามารถสร้าง “พื้นที่ปลอดภัย” ได้จริง ผ่าน NEXTOPIA โมเดลพื้นที่ค้าปลีกต้นแบบเพื่อความยั่งยืน ที่สยามพารากอน ที่ได้รับการรับรองมาตรฐานอาคารเขียว EDGE ระดับ Advanced (ประหยัดพลังงานกว่า 40%) และมาตรฐาน Fitwel ระดับ 2 ดาว (มาตรฐานเพื่อสุขภาวะ) พร้อมกันเป็นครั้งแรกของประเทศไทย

รศ.ดร.สิงห์ อินทรชูโต ที่ปรึกษาด้านความยั่งยืน บริษัท สยามพิวรรธน์ จำกัด
รศ.ดร.สิงห์ อินทรชูโต ที่ปรึกษาด้านความยั่งยืน บริษัท สยามพิวรรธน์ จำกัด อธิบายว่าในอนาคต “ดัชนีอากาศสะอาด” จะกลายเป็นมาตรฐานพื้นฐานของอาคารไม่ต่างจากระบบไฟฟ้าหรือความปลอดภัย เช่น ที่ NEXTOPIA มีการใช้ระบบแรงดันบวก (Positive Pressure) และการตรวจวัดคุณภาพอากาศแบบ Real-time ทุก 15 นาที เพื่อบล็อกฝุ่นละอองจากภายนอกไม่ให้เข้าสู่พื้นที่ภายใน

“ถ้าอาคารไม่สามารถบอกได้ว่าอากาศภายในจัดการได้ดีแค่ไหน ในอนาคตคนจะกลัวที่จะเข้าไปใช้บริการ” ดร.สิงห์ตั้งข้อสังเกตถึงพฤติกรรมผู้บริโภคที่เปลี่ยนไป

ความอันตรายของ ‘ความชิน’
ด้าน พ.อ. น.พ. ครรชิต ปิยะเวชวิรัชต์ แพทย์อายุรศาสตร์ด้านโรคปอดและระบบทางเดินหายใจ โรงพยาบาล สมิติเวช ได้ส่งสัญญาณเตือนว่า “ความชินต่อฝุ่น” คือสิ่งที่อันตรายที่สุด เพราะเมื่อเราชิน เราจะประมาทและหยุดป้องกันตัวเอง

คุณหมอเผยข้อมูลที่น่ากังวลว่า ปัจจุบันพบผู้หญิงที่ไม่สูบบุหรี่เป็นมะเร็งปอดเพิ่มสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งมีสาเหตุหลักมาจากฝุ่น PM 2.5 ที่ขนาดเล็กจนเข้าสู่กระแสเลือดและกระจายไปทั่วร่างกาย ก่อให้เกิดหลอดเลือดอักเสบและโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs)

“อย่าชินกับฝุ่น การออกกำลังกายกลางแจ้งในวันที่ค่าฝุ่นสูง คือการทำร้ายร่างกายมากกว่าการเสริมสร้างสุขภาพ” คุณหมอกล่าวย้ำ

ก้าวต่อไปของเมืองต้นแบบอากาศสะอาด
ความร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชนในครั้งนี้สะท้อนให้เห็นว่า การแก้ปัญหาฝุ่นไม่ใช่หน้าที่ของใครคนใดคนหนึ่ง แต่ต้องอาศัยการเปลี่ยนผ่านเชิงระบบอย่างยั่งยืน จากความสำเร็จของ กทม. ที่สามารถลดค่าเฉลี่ยฝุ่นละอองลงได้ถึงร้อยละ 50 ในช่วง 4 ปีที่ผ่านมา (2565–2569) ผ่าน 10 มาตรการหลัก และแอปพลิเคชัน AIRBKK ก้าวต่อไปคือการผลักดันให้มาตรฐานอากาศสะอาดกลายเป็นบรรทัดฐานใหม่ของสังคมไทย เพื่อมุ่งสู่เป้าหมาย Net Zero 2050 และคืนท้องฟ้าที่สดใสให้กับคนไทยทุกคน